بازگشت

حفظ‌الصحة ناصری

یک دوره آشنایی با ستّه ضروریه و تدابیر حفظ تندرستی

معرفی کتاب

کتاب گرانقدر حفظ الصحه ناصری که در حقیقت یک دوره کامل آشنایی با ستّه ضروریه و مبانی تدابیر حفظ تندرستی بر اساس سن، مزاج، جنسیت، چاقی، لاغری، مسافرت های خشکی و دریایی، بهداشت اعضا و اندام های مختلف و دانش تغذیه و انواع مواد غذایی و نیز پیش آگهی بیماری هاست، توسط حکیم میرزا محمد کاظم فرزند محمد رشتی (ملک الاطباء گیلانی) تألیف شده است.

فهرست کتاب

مقاله اول داراى هشت فصل است كه تدابير مربوط به سته ضروريه در شش فصل نخست آن و تدابير مربوط به مباشرت زنان و حمام، در دو فصل بعدى بيان شده است.

مقاله دوم در سه باب تدبير اطفال، جوانان و پيران، به تدابير بدنى به مقتضاى هر سن مى پردازد.

مقاله سوم، شش باب دارد و تدابير لازم در مزاج هاى غيرمعتدل (مزاج هاى حار، بارد، رطب و يابس) و پس از آن تدابير افراد بسيار فربه و بسيار لاغر را بيان مى كند.

مقاله چهارم در دو باب، به تدبير مسافران زمينى و دريايى و حفظ صحت اعضاى گوناگون بدن (دماغ، چشم، گوش، دندان، دل، معده، جگر) و نيز تدبير دست و پا در سرما اختصاص يافته است.

خاتمه كتاب شامل ده فائده است، بدين سان كه نه فائده نخست آن، سود و زيان و شرايط مصرف خوراكى هاى رايج به ترتيب شامل انواع حبوب، گوشت ها، تخم ها، شير و لبنيات، ميوه ها، سبزى ها و شيرينى هاى طبيعى را بيان مى كند. فائده دهم به بيان پيدايش و بروز علامات هشدار دهنده اى مى پردازد كه پيشاپيش دال بر بيمارى اند. پس از پايان فائده هاى ياد شده، نويسنده چند ادويه جديد مانند نارجيل بحرى، ساكودانه، كياكو، چلاپا را نام مى برد و سپس به دو تركيب دارويى به نام حب جاودان و معجون حافظ العمر كه خود وى با دواهاى قديمى و جديد ساخته بوده، اشاره مى كند و براى آن منافع چندى از حفظ حرارت غريزيه و رطوبت اصليه و منع عفونت اخلاط گرفته تا حفظ صحت و دفع اكثر امراض برمى شمارد. البته در كتاب هيچ سرنخ و نشانى از اجزاى اين دارو يا نحوه مصرف آنها پيدا نيست.

 

نثر كتاب در خطبه و خاتمه به نثر مصنوع متكلف نگاشته شده است و سرشار از تفنن در الفاظ، و اطناب سخن از راه توصيف هاى پى در پى و آوردن امثال و اشعار پارسى و تازى و به كار بردن آرايه هاى برونى (صنايع لفظى) به ويژه سجع و جناس و ترصيع، و آرايه هاى درونى (صنايع معنوى) به ويژه وصف و تضمين و تلميح و مبالغه است. اما نثر ديگر بخش هاى كتاب، نثر فنى مرسل (بينابين) است كه گر چه واژه ها و عبارات فنى عربى بسيار در آن به كار رفته است، ولى آرايه هاى برونى و درونى آن چندان زياد و پيچيده نيست كه خواننده عادى دلزده شود يا معناى سخن را درنيابد. به هر روى چنين نثرى اكنون ديگر معمول نيست و با آن كه خوانندگان امروزى -به شرط آشنايى با واژگان تخصصى طب سنتى- در دريافت معنى به دشوارى نمى افتند، ولى همچنان آن را از شيوه كنونى نوشتن، دور مى يابند.


ثبت نظر و امتیاز